اقسام کلي مردم و تفاوت نگرش ها:

تفاوت اساسي حيات "بشري" با "انساني" و "عرفاني" در نوع نگاه به زندگي است. اهل هر يک از اين مراتب نگاه خاصي به زندگي دارند که باعث بروز نوع خاصي از انگيزش، رفتار، اخلاق، روابط اجتماعي و عبادي مي شود.

تمامي موضوعات زندگي مانند خدا، انسان، دين، عبادت، اخلاق و آداب، خانواده، سياست و حکومت در هر سه مرتبه حيات مطرح است، اما نوع برخورد انسان ها با اين موضوعات متفاوت است. تفاوتي که ريشه اصلي آن در نوع نگاه آنها به زندگي و پديده هاي آن است.

عوام: اکثر مردمان نگاهشان به زندگي بشري و قشري است و لذا نوع برخوردشان با موضوعات زندگي نيز بسيار سطحي و ظاهري است و مسايل عميق و تحليل هاي عالمانه نسبت به موضوعات زندگي را درک نمي کنند. اهل دنيا در حقيقت برخوردي عوامانه با زندگي و پديده هاي آن دارند. برخوردشان با مردم کاسب کارانه است، روابط اجتماعي دارند، ولي بر اساس منافع مادي استوار است. به کسي محبت مي کنند که محبت ببينند و به کسي هديه مي دهند که جبران کند. نماز مي خوانند، ولي براي اينکه روزي شان زياد شود و دعا مي کنند تا به خواسته هاي مادي خود برسند.

خواص: دسته اي از مردم که از خواص هستند نگاهشان به زندگي عقلاني است، اهل محاسبه و استدلال و تحليل عقلي هستند و برخوردشان با موضوعات زندگي عميق تر و عالمانه تر است. دليل و منطق به آنها انديشه و انگيزه مي دهد و رفتار و گفتارشان منطقي و مستند به برهان عقلي و نقلي است. اصول اخلاقي را به دليل عقل پسند بودن آن رعايت مي کنند و عبادتشان نيز مستند به دستور دين و درک منافع معنوي آن است. دعا مي کنند، ولي خواسته هايشان معنوي است.

اخص: گروهي نيز که از اخص خواص جامعه هستند، نگاهشان به زندگي عاطفي است و چيزي که به آنها انگيزه مي دهد عشق و محبت است. اهل معرفت در عين حال که از زندگي طبيعي و عقلاني برخوردارند، عشق و محبت خداوند به آنها انگيزه مي دهد و حتي روابط اجتماعي آنها بر اساس محبت استوار است. عشق و محبتي که صرفا يک احساس نيست و ناشي از درک عميق و عقلاني هستي است. تمامي مردم را به دليل اينکه بندگان خداي تعالي هستند دوست دارند و رفتار و عبادت آنها بر اساس محبت استوار است. کاري ندارند که عبادت خداوند براي شان منافع مادي يا معنوي در بر دارد، آنها چون خداي متعال را دوست دارند، او را مي پرستند. نماز و دعا را راز و مناجات عاشقانه با خداوند و محبوب هستي مي دانند.

تفاوت هاي مصداقي ميان اين سه نوع نگاه به زندگي و اقسام برخورد با موضوعات آن بسيار گسترده است و ما در اين نوشته تنها به پاره اي از آنها جهت روشن شدن بحث اشاره کرديم. انشاالله در آينده سعي بر اين است که اگر توفيقي باشد، تمامي موضوعات زندگي را بر اساس اين سه نوع نگاه به زندگي با توجه به منابع ديني و رويکرد هاي روان شناختي و جامعه شناختي بررسي کنيم.

سيد مصطفي علم خواه  17-1-87